Achter de schermen van Teletekst spelen zich onzichtbare transfers af: redacteuren die weggepromoveerd, weggesaneerd of juist fris aangekomen hun stempel (niet meer) drukken op de nieuwsdienst. Op de sportredactie is onlangs – schat ik – een nieuwe kracht binnengeschoven die een opmerkelijke voorkeur heeft voor het woord ‘worstelen’.  Sinds hij of zij zich mag uitleven in het samenvatten van wedstrijden uit de eredivisie, is er om de haverklap sprake van een club die zich ‘worstelt naar de overwinning’. Sterker nog: sinds deze (al uit de kast gekomen?) vechtsportfanaat zitting heeft in de Teletekst-redactie is het Feyenoord, bijvoorbeeld, nog niet gelukt drie punten te pakken zonder te worstelen. De site van Voetbal International heeft de worstel-trend inmiddels zelfs overgenomen en meldt vanmiddag: ‘Feyenoord worstelt maar wint van NAC Breda’.

Zelf worstel ik enorm met het woord ‘worstelen’ als het over voetbalwedstrijden gaat; ik krijg onaangename beelden op mijn netvlies doorgeseind van door gras rollebollende mannenkluwens.

Dólletjes! Volgend jaar ben ik – een klein beetje – twee keer jarig. Mijn eenmalige (tweede) verjaardag vindt plaats op 8 mei, wanneer alle Nederlanders met een Poëziekalender 2010 op mijn gedicht ‘Lifestyle’ zullen stuiten.

De kalender wordt uitgegeven door Meulenhoff en is thans in de winkel verkrijgbaar voor 15 euri.

Ik heb beloofd dat ik de jonge schrijfster Hanna Bervoets (1984) zou volgen en vandaag was dat een ‘makkelijke taak’, want in het VK-magazine was ze moeilijk NIET te volgen. Eén column plus vijf pagina’s dagboek over de belevenis van het literair debuteren (‘jouw naam op de voorkant, jouw foto op de achterflap: je vindt het geen onaantrekkelijk idee’); ja, ja, de Hanna-lobby draait op volle toeren! Deze week verscheen haar debuutroman (‘Of Hoe Waarom’) en weldra zullen we weten of al dit ‘geweld’ de opmaat was van een literaire sensatie of de ketelmuziek rond een dertien-in-een-dozijn-debuut. De voorlopige indruk luidt dat Hanna wel het héééél ontzettend absolute middelpunt van Hanna is.

De briefwisseling tussen Houellebecq (Michel) en Lévy (Bernard-Henri) in sneltreinvaart uitgelezen. Mochten er nog mensen zijn die denken dat schrijvers vriendelijker, onbaatzuchtiger en moreel hoogstaander zijn dan ‘normale mensen’, dan ben je na het lezen van ‘Publieke vijanden’ voorgoed genezen. Deze twee heren geven 350 pagina’s lang blijk van het obsessief volgen van een geheel eigen ‘programma’ of ’systeem’ dat nimmer uit hun kop wijkt en de realiteit permanent in een houdgreep klemt. Ik las het boek als een vergelijkend onderzoek tussen twee totale ego’s, die – zonder overigens één ogenblik de macht over het stuur te verliezen – hun respectievelijke krachten en zwaktes etaleren, eindeloos inhakken op hun gezworen vijanden (de journalisten, de ‘meute’)  en zozeer zijn ‘opgesloten’ in hun heldendom (en martelaarschap) dat de aversie die ze samen oproepen, in hun ogen (let op!), een ‘nauwkeurig beeld geeft van de geestelijke toestand waarin Frankrijk zich bevindt’. Aangezien ik wel gefascineerd ben door megalomane persoonlijkheden en hun, wellicht potsierlijke, overtuiging dat ze meer dan wie ook voeling hebben met de actualiteit en de werkelijk essentiële dilemma’s, schiep ik aardig wat plezier in de platonische tongkus die hun correspondentie, ondanks hun diametraal tegenovergestelde imago’s, feitelijk is geworden.

Houellebecq is overigens nog steeds een ‘held’ van mij, maar dit boek is eerder een inbreuk op dan een bevestiging van zijn statuur.

Twee berichten, vandaag. 1. De stichting ‘Geluidsoverlast HSL’ eist dat de hogesnelheidslijn tussen Amsterdam en Rotterdam onmiddellijk wordt stilgelegd. Reden? Omdat de geplande locomotieven nog niet klaar zijn, maakt de trein – met gedateerd materieel – nu ‘twee keer zoveel geluid’ als voorzien. 2. Als bijdrage aan het oplossen van de klimaatproblematiek gaat China binnen afzienbare tijd nieuwe bossen aanleggen met een gezamenlijke oppervlakte van, pakweg, Noorwegen.  

Vraag 1: welk land zal het snelst en meest effectief kunnen reageren op veranderende omstandigheden? Vraag 2: hoe lang kunnen wij, hier in het Westen, de schijn van democratie ophouden, terwijl achter de coulissen brandende kwesties om een snelle en daadkrachtige aanpak vragen?

Slotvraag: hoe lang zou het in Nederland procedureel duren om een nieuw bos aan te leggen?

Vorig jaar schreef ik een essay over de babyboom-generatie in het journalistieke ‘jaarboek’ Dif (www.thelastdif.com) en kwam ik, impliciet, tot de conclusie dat de westerse democratie, in zijn huidige vorm, gebaseerd is op een veel te optimistische (en vooral erg tijdelijke en individualistische) rock ‘n roll-ideologie uit de jaren ‘60. Ik moest hieraan denken omdat ik vanochtend, in de VK, een boeiend interview las met de Sloveense filosoof Slavoj Zjizjek, die de standvastigheid en superioriteit van onze democratie ook al ernstig in twijfel trok. Hij sprak over het ‘Singaporese model’ als een geloofwaardig model voor de toekomst. Het voert hier te ver om in extenso te gaan uitwijden over de overlevingskansen van onze huidige, westerse maatschappijvorm, maar héél erg veel fantasie heb je – volgens mij – niet nodig om je te kunnen voorstellen dat, bijvoorbeeld, het oplossen van milieu- en energievraagstukken (waaronder dat van het schaarser wordende water) niet langer gebaat is bij het eindeloze gekrakeel en gekonkel in een meerpartijen-democratie als de onze, maar bij een (elitaire?) ‘werkgroep’, die namens ons allen ‘verstandige besluiten’ neemt. Nu we, dezer dagen, het platte en carnavaleske theater in De Kamer aan ons voorbij zien trekken, met pedante discussies en maniertjes die eigenlijk alleen nog op de media en de kiezersgunst gericht zijn, is het misschien goed om je te realiseren dat het er over 10 of 20 jaar misschien een stuk zakelijker en humorlozer aan toe gaat. Het zou zomaar kunnen dat we dan nostalgisch terugblikken op de ‘clowns’ van 2009  - Wilders, Pechtold, Rutte, Kant -, die elkaar bijna zorgeloos in de haren vlogen en nog niet zagen hoe de wérkelijk belangrijke besluiten, geheel buiten hun bereik, snel dichterbij zouden komen.

Vandaag las ik een herkenbaar en tegelijk treurig verhaal op het weblog van de schrijver Dirk van Weelden. Hij was het zoveelste slachtoffer in een lange reeks van auteurs, die door de redactie van DWDD aan het lijntje werd gehouden om, tenslotte, de ultieme vernedering te moeten ondergaan: ‘nee, je hoeft niet te komen, we geven de voorkeur aan iemand anders’. TV ‘neukt’ niet graag met literatuur, TV ‘neukt’ liever – lékker safe – met TV. Zoals vanavond, toen de heren Frits Barend & Jan Mulder (niet weg te branden ’klanten’ aan de DWDD-tafel) mochten terugkijken op 10 jaar Barend & van Dorp, dit in verband met een zojuist verschenen DVD met ‘hoogtepunten’. Dat de tv-ego’s tijdens dit item maar al te graag en heftig tegen elkaar op reden en zelfs Ed van Thijn nog graag herinnerd wilde worden aan een gênante ruzie met Jan Mulder, zei al veel over de klefheid van het coterietje. Maar dat Matthijs, vlak voor de aftiteling, in een bijzinnetje serieus voorspelde dat ‘wij’ (hijzelf? het publiek?) de komende week zeker tijd gingen vrijmaken om van een DVD met ouwe talkshow-meuk te ‘genieten’ (prachtig staaltje ‘wishful thinking’), was een nieuw hoogtepunt in de incestueuze logica waarmee DWDD ogenschijnlijk wordt gemaakt. Een logica waarin schrijvers met ‘iets te vertellen’ een risico vormen, dat men liever mijdt…

Francisco van Jole heeft zijn persoonlijke weblog www.2525.com gerestyled. In tegenstelling tot de vorige versie is reageren nu weer mogelijk. Maar dat moet dan wel op een manier die hij opbouwend, beschaafd en netjes genoeg vindt, anders ‘modereert’ hij je eruit. Dit gebeurde met een reactie die ik vanavond plaatste en die er even later – na aanvankelijk op de site te hebben gestaan – weer van af werd gehaald. Ik neem ‘m niks kwalijk. Baas-in-eigen-log, dat mág (en misschien kreeg hij heel erge hoofdpijn van mij). Maar het is voor de aanstaande bezoekers van www.2525.com wellicht toch handig om te weten dat je bij het plaatsen van een eventuele reactie te maken krijgt met het éénkoppige Politburo bestaande uit: Francisco van Jole. Als zijn applausmeter niet of onvoldoende uitslaat, ben je de lul.  

Dat je ‘t weet.

Vandaag begonnen aan ‘Publieke vijanden’, de neerslag van een correspondentie tussen twee Franse ‘kanonnen’. Te weten mijn ‘held’ Michel Houellebecq (de ‘deprimist’) en Bernard-Henri Lévy (de ‘geëngageerde intellectueel’). Het zal wel geen bestseller worden – daarvoor zijn de zinnen te subtiel, de gedachtegangen té lang uitgesponnen en de literaire verwijzingen té particulier -, maar, god!, wat een heerlijk werkje is dit!!! Want ondanks de taaie kost en de roddels over de Parijse ’scene’, is er een helder contrast tussen beide heren, voel je als lezer de onderhuidse ’spanning’ en groeit het duo gaandeweg hun briefwisseling uit tot twee totaal tegenovergestelde archetypes van iets dat je tegenwoordig ‘in het leven staan’ noemt – de kettingrokende cynicus Houellebecq versus de mondaine wereldverbeteraar Lévy. In een tijd van niets-aan-de-hand-romans en chronisch doorlekkend entertainment, gooien deze heren tenminste eindelijk eens de beuk erin. En trachten ze hun verhouding tot zichzelf en de wereld tot ver achter de komma in woorden te vangen. Snobisme? Mediageilheid? Zelfoverschatting? Alle afwijkingen van het mannelijk ego komen in extenso ter sprake! Voorlopig ben ik ‘verkocht’….

De reclameroman van Joshua Ferris, waarover ik  een paar dagen terug schreef, moet even wachten voor het Franse ‘geweld’.

Vanochtend kreeg ik per mail een verzoek van Ilja Leonard Pfeijffer om zijn Facebook-vriend te worden.  Iedereen mag me een dom, klein jongetje vinden – ach, en wat dan nog? liever een weerloos jongetje dan een met titels en dure woorden ’dichtgemetselde’ volwassene -, maar ik was, oprecht, zeer vereerd. Ik beschouw Pfeijffer in klassieke termen als een Meester in de rhetorica en de literatuur. Iemand wiens romans ik met veel plezier en stijgende verbazing gelezen heb.  Iemand, ook, van wie ik enorm veel kan leren en wiens poëziekritieken ik als swingende hits beschouw temidden van oeverloos gemurmel.  Terwijl ik dit opschrijf, ’staat’ er bijna automatisch een stem in mij ‘op’ die vindt dat ik te bescheiden en te nederig ben. Dat het ‘niet slim’ is en je ‘kwetsbaar maakt’ om publiekelijk je bewondering te uiten voor een (jongere!) schrijver, die je persoonlijk niet eens kent.  Ik sla die stem onmiddellijk neer. Bám! Bewónderen is een belangrijke emotie (vind ik). En al heeft Ilja in een dronken bui op de verkeerde button geklikt of dacht hij vriend te worden van de beroemde KRO-presentator, dat verandert niets aan mijn bewondering voor de kunstenaar Pfeijffer, noch aan het fijne gevoel dat ik nu – al is het maar via Facebook – ‘verbonden’ ben met hem. (Wat dacht je? Ik wist niet hoe snel ik de de ‘confirm’-button moest beroeren!)

Na deze ‘bekentenis’ moet ik denken aan een gesprek dat ik ooit had met een vriendin, die in een vorige leven parlementair journalist was. Over de inmiddels legendarische ‘kloof’ tussen burger en politiek, sprak zij de behartenswaardige woorden dat er naast de herrie over ‘het gebrek aan leiderschap’ bijna geen aandacht was voor een ander, groeiend en minstens net zo ernstig gebrek: die van de kunst om je te láten leiden. ‘Welke burger kan dat nog?’

Mocht ik nog twijfelen aan de vluchtigheid van het boekenvak en de aanstaande gemakscultuur van de e-reader, dan is die twijfel gisteren goeddeels weggenomen. Via de mail kreeg ik de mededeling dat mijn gedicht ‘Knellende omzetcijfers’, indien ik akkoord ga, tegen een verwaarloosbare vergoeding zal worden meegenomen in de te verschijnen bloemlezing ‘Sinterklaas’. Te produceren door de slimme ‘pocketboer’ Maarten Muntinga. Uit de snelheid waarmee ik akkoord ging valt op te maken dat ik de dubieuze eer erin te staan verre verkoos boven de dubieuze eer er niet in te staan. Ofwel: binnen de huidige wervelwind van de supermarktliteratuur moet je blij zijn als je een ijswikkeltje bent dat even wordt opgeraapt, meegezogen en weer neergesmeten. En blij ben ik.  O, zo blij! Dank u, Sinterklaasje!

Over een jaar ga ik voor 1 euro akkoord om het gedicht ’available’  te maken voor alle e-readers ter wereld.  Kan ik een ijsje gaan kopen!

In ‘zomaar’ een dwaaltocht door mijn eigen boekenkast stuitte ik ineens op “Zo kwamen we aan het eind” (2006), het als ’reclameroman’ gelanceerde debuut van de Amerikaanse auteur Joshua Ferris. Reeds de eerste paar bladzijden van dit werk schetsen een zó precies, onthutsend en ragfijn beeld van de weerloze biotoop die ‘reclamebureau’ heet, dat ik nú al weet dat ik dit boek de komende dagen ga verslinden. Wat me vooral aanspreekt in de benadering van Ferris is de oneindige mentale zwakheid van wat je ‘de kantoormens’ zou kunnen noemen. En wat zijn deze ‘kantoormensen’ vervolgens anders dan de (uiterst zwakke!) ruggengraat van onze ‘westerse samenleving’? Ik kan het niet helpen, maar steeds als ik in één van Ferris’ scènes vol angst, prietpraat en pesterij terecht ben gekomen, kan ik me met geen mogelijkheid onttrekken aan het beeld dat wij – jij, ik, iedereen om ons heen, ’producten’ van de westerse welvaartsmaatschappij – aandoenlijke krabbelaars zijn, die wachten om door de eerste de beste natuurkracht of machtswellusteling van de kaart te worden geveegd. Ik ben nu op bladzijde 50.  Na lezing zal ik opnieuw verslag doen van dit, tot dusver, uiterst prikkelende boek.

In de bijlage ‘Kennis’ van de Volkskrant (wat een duffe titel, trouwens!) vandaag een soort afscheidsinterview met Roel in ‘t Veld (1942), PvdA-socioloog. Hij is echt lief, die Roel. Moegestreden. Z’n hele leven lang heeft hij als sociaal-democatische paus onnavolgbare adviezen gegeven over onderwijs en samenleving om dan nu, anno 2009, teleurgesteld te constateren dat burgers van kennis ‘in de war’ raken en - om ‘t nóg verwarrender te maken - zelf ook kennis produceren. Je zou denken dat zo’n Roel, met z’n linkse inborst, dronken van geluk langs de Leidse grachten  stuitert (de voormalige arbeider die thans ‘kennis inbrengt’, dat klinkt toch als een botergeil, progressief fantasma uit de jaren ‘70?), maar nee (let op zijn onthutste uitdrukking op de bijgaande foto!): Roel is teleurgesteld, haakt af en begrijpt ‘t niet meer. Het ‘centralistische model’ (van waaruit Roel z’n abacadabra-adviezen decennia lang het land in slingerde) heeft volgens hem afgedaan. En ook de democratie (dat stelsel dat lang een legitimatie was voor zijn rode adviesbrigades, maar zich nu tegen hen keert) vindt hij niet langer een betrouwbaar bestuursmodel. Vooral de hang naar ’simplisme’ (lees: populisme) onder het electoraat baart hem enorme zorgen. Om je dood te lachen. Mensen als In ‘t Veld zijn bij uitstek de wegbereiders geweest van de Ontzielde Staat, de ont-ideologiserende PvdA, hij is één van de Paarse ridders die de Burger-Als-Klant hebben ‘ontdekt’, een burger die Sociaal en Onderwijskundig Gefaciliteerd moest worden en dan, bijna automatisch en als ‘zelfsturend individu’, het Walhalla van de Kokkiaanse Verzorgingsstaat in zou wandelen. Hoe vreemd kan deze man opkijken dat mensen ‘in de war’ zijn geraakt? HIJ HEEFT ZE PERSOONLIJK HET ONTBLADERDE BOS INGESTUURD!

Anno 2009 smachten we ‘gewoon’ weer naar een leraar die met liefde-voor-z’n-vak onze jeugd op sleeptouw neemt. En laten we nutteloze ijdeltuiten als Roel in ‘t Veld met een gerust hart wegzinken in de drab der tijden. Als dat simplisme heet – graag méér!!!

Alleen een chronische en volstrekt ongecoördineerde mediasnuffelaar, zoals ik, voelt zich niet te goed om ook het dufste vrouwenblad, tussen twee drukmomenten op de WC-bril, door te bladeren. Ben ik even blij dat ik de boekenspecial van ‘Esta’ heb doorgenomen; ik kreeg er de oplossing van een zelf opgeworpen raadsel grááátis toegeworpen! Redacteur Job Lisman (Prometheus) werd geïnterviewd in verband met de succesvolle debutante Pia de Jong (‘Lange dagen’) die hij had ‘begeleid’ naar haar eerste boek. Job toonde zich van de sportieve kant. Hij vertelde hoe sneu ‘t was dat hij meestal na één pagina al wist of ’r iets in een manuscript zat en dat zo’n razendsnel oordeel, qua tijd, jammer genoeg niet in verhouding stond tot het soms jarenlange geploeter van een auteur. Een klein beetje schaamte voelde Lisman daarbij wel… Maar nu kómt ‘t: in een vlaag van openhartigheid gaf hij toe dat hij Kluun en Robert Vuijsje (na één pagina?) op de schroothoop had gegooid, dat hij dat natuurlijk graag terug zou draaien maar dat het nu eenmaal hoorde bij het risico van ‘t vak. Ik zou er, denk ik, in zijn positie heel slecht van slapen, maar Lisman was intens gelukkig met ‘zijn’ Pia.

Gaat Lisman in het vervolg toch iets langer doorlezen?

Gisteren was de ‘vaste dichtclubavond’ in café De Schouw te Rotterdam (waarover ik eerder publiceerde op dit log). Tijdens de nababbel raakte ik aan de praat met een jonge, bijna 30-jarige dichter die zei te verlangen naar, schrik niet, ‘de jaren ‘50′. Verontschuldigend zei hij ‘r meteen achteraan dat-ie ze nooit had meegemaakt, die jaren ‘50, maar het beeld van ‘opstaan voor ouderen in de tram’ en ‘de dokter die nog werd geloofd’ in plaats van naar de keel gevlogen, oefende een onweerstaanbare aantrekkingskracht op hem uit. Tja, dacht ik, de cirkel is rond. Eénenveertig jaar na de revolutie van ‘68 durven jonge mensen – in dit geval zelfs een dichter, je mag aannemen: een man van de verbeelding! – zich te bekennen tot de zegeningen van de jaren ‘50. Een klein taboetje sneuvelde en ik zat, likkebaardend, op de eerste rij.