Het valt me op dat ik vanavond niet eens meer benieuwd ben naar wie er bij ‘Zomergasten’ zit. De vraag voor welk percentage dat aan mij ligt en voor welk percentage de kwaliteit van de laatste reeks ‘Zomergasten’ daaraan schuldig is, is een vraag die nooit met enig gezag te beantwoorden valt.
Desondanks lijkt het gegeven in zichzelf mij een typisch verschijnsel van het één of ander.
‘Als ik onder tram kom heb ik twee keer zoveel meegemaakt als de meeste ander mensen’
(terugkijkend op de afgelopen halve eeuw)
‘Aan de scheiding van mijn gezin ging een jarenlang proces vooraf dat de uiteindelijke beslissing minder moeilijk maakte’
(over pijnlijke beslissingen)
‘Ik snap bijvoorbeeld niet dat een intelligent en rationeel denkend mens als minister Donner tóch gelovig is’
(over zijn eigen atheïsme)
‘Ik ben niet bang voor de dood, ik heb alles uit het leven gehaald’
(over zijn relatie met het eindige)
‘Ik doe er veel aan om gezond te blijven’
(over zijn levensstijl)
‘Ik deug’
(over wat hij denkt als hij in de spiegel kijkt)
Radio 1 (vandaag), De Andere Wereld, IKON, geïnterviewde: Ruud Hendriks
Zoals aangekondigd probeer ik schrijfster Hanna Bervoets (1984) te volgen. Moeilijk was dat vandaag niet: ze dribbelde ’s ochtends vroeg via de geluidsgolven van Radio 1 mijn slaapkamer in om over haar ‘fictieve personage’ Flora Vos op Hyves, Facebook en Twitter te vertellen. ‘Ja, héééél crossmediaal,’ beaamde ze. Na wat gekwetter over bedoelingen en strategie achter dit personage, kwam de aap – en hoe! – uit de mouw. Ze zat bij ‘een kleine uitgever’ die weinig promobudget had, en dus niet – let op! – over het geld beschikte om haar op elke abri ‘door de stad te hangen’. Tjongejonge. Deep down was Hanna toch wel enorm teleurgesteld dat ze niet van Maastricht tot Groningen en van Den Haag tot Enschedé ‘door de stad hing’. Ze had zich er kennelijk zó op verheugd een dagje te gaan treinen door Nederland (en Vlaanderen?) en zichzelf dan op alle abri’s kek lachend tegen te komen dat een kleinschalige compensatie voor de geleden schade onmisbaar was - in de vorm van de digitale Flora Vos. In het leven geroepen om maximale aandacht te vestigen op haar nog te verschijnen debuutroman.
Wat gaat Hanna nu doen? Een volgende roman schrijven of een promotieplan schrijven voor het in de abri’s komen te hangen bij de lancering van haar volgende roman?
1. Het ergste is geweest, de eerste tekenen van herstel zijn zichtbaar.
2. Het ergste moet nog komen: de wérkelijke gevolgen zijn nog amper aan de oppervlakte gekomen.
3. Er is licht aan het einde van de tunnel, maar dat einde zou wel eens veel verder weg kunnen zijn dan we denken.
4. De kans dat er een nieuwe crisis ontstaat vanwege een verkeerde aanpak van de huidige neemt met de dag toe.
5. Er tegenaan! Waar is de VOC-mentaliteit gebleven?
6. Het gaat erom hoe je met de crisis omgaat.
7. Ik pas mijn mening over de crisis aan aan de programma’s waarin ik gevraagd wordt mijn deskundige mening te geven. Zolang mijn deskundige mening gretig aftrek vindt, zie ik persoonlijk geen enkele crisis.
8. De échte oorzaken van de crisis zijn nog helemaal niet aangepakt.
9. Zolang we de kansen zien die de crisis ons aanreikt, en daarop inspringen, is er niets aan de hand.
10. Ik heb nog een interessante theorie over de Japanse economie en de crisis – hebben jullie daar tijd voor?
Om de zoveel tijd krijg ik een scriptie onder ogen, waar gedurende een x-periode kranten ‘naast elkaar zijn gelegd’ en er een conclusie volgt over de signatuur annex vooroordelen van die betreffende kranten. Vanochtend moest ik aan de schrijvers van dergelijke epistels denken, want op de sportpagina van de Volkskrant werd – verifieerbaar en dús wetenschappelijk – weer eens aangetoond dat die krant een ‘hoog 020-gehalte’ heeft en, bijna, als tweede stadskrant fungeert – naast Het Parool. Bewijs? Ajax (een middenmoter in de Eredivisie) ‘kreeg’ 3 kolommen voor een matige wedstrijd tegen Sparta (0-0); koploper Feyenoord, daarentegen, ’kreeg’ voor een toch opmerkelijke overwinning op Roda JC (4-0) slechts 1,5 kolom.
Of zouden de reisbudgetten voor VK-journalisten dusdanig omlaag zijn gegaan dat De Kuip al bijna ‘buitenland’ is?
Vandaag stuitte ik het VK-magazine op een nieuwe, piepjonge columniste: Hanna Bervoets. Haar column, haar foto, haar website, haar debuutroman en haar CV vormen tezamen een soort 5-puntenplan voor de grachtengordelse jeugd. Ze zat op het Barlaeus Gymnasium (bingo!), ging iets met media studeren (bingo!), deed workshops in New York (bingo!), heeft een leuk koppie (bingo!) en glijdt nu dus netjes op tijd het hippe VK-magazine in. Wij in Rotterdam vinden dit soort tiepjes al snel verwend en onuitstaanbaar (ikzelf ook, ben ik bang…), maar je mag nooit uitsluiten dat Hanna een geweldige literaire ontdekking is en aan haar – ogenschijnlijk – vlotte en gladde leventje gaat ontsnappen met imponerend proza. Kortom, ik ga ‘het bloemenkind’ Hanna vanaf nu proberen te volgen…
Beste lotgenoten in het doorgedraaide Nederland! Hier volgt mijn korte scheet aangaande de kwestie-Tariq Ramadan. Dat hij door de gemeente Rotterdam niet langer als ‘bruggenbouwer’ wordt gezien, zou ik willen kenschetsen als een vorm van ‘verlaat inzicht’. Dat hij in één ruk tevens door de Erasmus-universiteit op de keien is gezet, vind ik schandalig. Dat wetenschappers kennelijk niet langer gek, duister, autistisch, amoreel of ronduit subversief mogen zijn, beschouw ik als een niet te tolereren inbreuk op mijn romantische beeld van de wetenschap. Leve de gewiekste charlatan Ramadan & de kunst iedereen om zijn vinger te winden! Zijn magnifieke show moet in de collegezalen van Rotterdam gewoon kunnen doorgaan!
De slogan ‘Rotterdam durft’ klonk nog nooit zó leugenachtig…
Wat moet de wereld met het opinieblog? Wat moet ik er zelf eigenlijk mee? In steeds meer gesprekken met mensen uit de journalistiek en de wetenschap kom ik, samen met hen, tot de eensluidende conclusie dat veel op internet – en dus ook het opinieblog – in verregaande mate schatplichtig is aan de zogenaamde ‘mainstream media’. Zonder Philip Freriks, Mart Smeets, Volkskrant, NRC en de oer-Hollandse VARA geen, of weinig, rumoer op internet. Het opinieblog is secundair: het reageert, het spuwt gal, het bejubelt, het keurt af, het maakt zieke grappen, maar het initieert niet. Dit zou kunnen duiden op een structureel marginaal bestaan van het opinieblog. Het is een schaars bezochte ’nababbel’ na de Echte Krant, de Echte TV, de Echte BN-ers. En dat blijft het voorlopig (zo niet eeuwig).
Er is meer reden tot somberte over het opinieblog. Hoewel dalende oplagen en omzetten ervoor zorgen dat economische krachten (bedrijven en overheid) steeds meer greep krijgen op de zogenaamde ‘mainstream media’ en hun zeggingskracht daardoor evenredig afneemt, profiteert het opinieblog daar amper van. Hoewel je kunt constateren dat de geest uit de fles is, dat veel – zo niet alles - tegenwoordig in een ‘format’ geduwd wordt en in veel mediabedrijven hooggeplaatsten, met droge ogen, zeggen dat er sprake is van een klant (of doelgroep) die zonder fratsen ‘zo goed mogelijk bediend’ moet worden en de ruimte voor tegendraadsheid en alternatieve denkwijzen daardoor verder versmalt, is er amper sprake van inspirerende opinieblogs die – bruisend van energie en aantrekkelijkheid – een grootschalig publiek als een magneet weten aan te trekken. (Zelfs over de bezoekersaantallen van GeenStijl bestaan nog altijd ernstige twijfels.) Het opinieblog is weliswaar uitgegroeid tot de natuurlijke thuisbasis voor ‘zuiver’ protest en radicale ideeën (elementen die uit de rest van het media-aanbod zorgvuldig weg zijn gefilterd), maar ja, iedereen begrijpt dat juist dit genre ideeën en teksten slechts aftrek vindt bij een klein, alternatief publiek. De stilzwijgend gegroeide taakverdeling (mainstream media ‘doen’ de grote gebeurtenissen, de opinieblogs ’doen’ het eigenzinnige commentaar achteraf) is eerder een giftige bonbon dan een vruchtbare werkafspraak.
Sterker nog: de kans is veel groter dat de internetgeneratie de mainstream media met hun zapgedrag tot (verdere) hervorming zal dwingen, dan dat ze definitief wegloopt en onderdak gaat zoeken bij de meningsvorming op opinieblogs. Nu zie je dat al gebeuren. DWDD is een prachtig voorbeeld van een groep klassieke (oudere) programmamakers, die zich, met de kijkcijferterreur als aanjager, dagelijks uitleven in een hip en hijgerig format(overigens goed uitgevoerd!), Pauw & Witteman verbloemen hun ouderdom met de terugkerende zapservice en in het radioprogramma De Dag (Radio 1) zit tegenwoordig een dichtersminuutje om door het (voorspelbare) gemiezemaus van de dag even ‘een ander geluid’ heen te weven. Ofwel: het heeft er alle schijn van dat de mainstream vitaal en slim genoeg is om het dwarse (van bijvoorbeeld de opinieblogs) te incorporeren.
Daarmee lijkt het opinieblog dus definitief het symbool te blijven van vergeefs gedoe in de kantlijn: huisvlijt, rancune, jaloezie, imiteergedrag en nog zo wat kinderachtige emoties. Wil ik daar mijn ‘dure tijd’ wel aan blijven besteden? Moet ik morgen niet gewoon keihard stoppen met Seksloos?
Vandaag maakte een schrijvende collega mij per mail attent op een uitspraak van de Rotterdamse dichter Rien Vroegindeweij (1944), die over Rem Koolhaas ooit gezegd schijnt te hebben dat je zijn naam als gebiedende wijs dient op te vatten: rém Koolhaas!
Ik heb mijn (kleine) bijdrage geleverd, Rien…;-)
Via een doorplaatsing op de site skycrapercity.com is er - ik mag wel zeggen – een ‘levendige discussie’ ontstaan over mijn polemische Koolhaasstuk. Ik wil benadrukken dat het mij uiteindelijk niet gaat over de ethische kwestie van het wel of niet ‘deugen’ van de mens Rem Koolhaas. Ook al verdenk ik Tromp’s stuk in De Volkskrant van een messcherpe weergave van het karakter van de man, uiteindelijk kan ik, zoals ook eerlijk toegegeven, op afstand geen oordeel vellen. Niet voor niets sluit ik de kop van mijn artikel af met een vraagteken: ‘Griezel Koolhaas?’ Wat ik wél aan de orde wilde stellen – en waarvoor het Koolhaas-artikel in de krant, in zekere zin, de perfecte ‘kapstok’ was – is de opmars en de kwalijke invloed van verhullende managerstaal. Als één ding duidelijk wordt uit het portret, en als ik de reacties op skycrapercity.com daarbij optel, is het dat Rem Koolhaas, mede door zijn abstracte taalgebruik, is uitgegeroeid tot ‘een veilige keuze’ is voor allerhande denktanks en commissies, die in het kader van iets toch tamelijk vaags als De Toekomst een prestigeverhogende ‘hotshot’ aan tafel wensen. Koolhaas laat zich die status ogenschijnlijk maar al te graag welgevallen en, eenmaal in zo’n positie, zal hij niet de eerste zijn die langzaam verleerd wat tegenspraak of kritiek is. Ik verwijs hiervoor naar Tromp’s passage over het interviewverzoek als les in volharding.
De reden dat ik aandacht vraag voor het om zich heen grijpende, tenenkrommende en vaak nodeloos academische taalgebruik (in dit geval van Koolhaas), is dat ik oprecht van mening ben dat het agressie in de hand werkt. Voorbeeld: ik hoor mensen uit allerlei bestuurslagen dagelijks schamperen over de scheldkanonnades en de grove taal op internetfora (het is bijna een gezellig kampvuur, die klaagzang…), maar ik hoor diezelfde managers en directeuren en politici nooit over het verband tussen hun eigen onleesbare nota’s, beleidsplannen en toespraken en die vergroving elders. Ofwel: hoe gek is het eigenlijk dat Wilders scoort met een woord als ‘knettergek’ wanneer ‘nette’ politici een dergelijk woord, zelfs na de grootste blunders van collega’s, weigeren in de mond te nemen? Zo werd ikzelf fysiek een beetje onpasselijk van het verbale gedraai van meneer Koolhaas. Vandaar, wellicht, de felheid van mijn artikel.
Omdat ik positief wil eindigen, ‘doe’ ik een literatuurtip aan het eind van deze bijdrage. En dat is het boek ‘Zand in de machine’ van Chris van der Heijden: over de gelijkenis van het hedendaagse Nederland met wat ooit de Sovjetstaat werd genoemd. Wie dat boek gelezen heeft, begrijpt (nog beter) wat ik bedoel. Daarnaast zou ik het gehele oeuvre van Gerrit Komrij ernstig kunnen aanraden (inclusief zijn weblog ‘Lucifer in het hooi’) - hetgeen ik bij deze doe.
‘Slecht spelen en tóch winnen.’ Dat heet het perfecte recept te zijn om kampioen te worden. Als ik Teletekst moet geloven heeft Feyenoord zich vanmiddag in Almelo met verschrikkelijk voetbal naar de overwinning ‘geworsteld’ (0-1). Het zou het begin van een vlammend betoog kunnen zijn tegen het Goois gedomineerde sportief-mediale complex – dat nooit te beroerd is om Feyenoord te negeren of zwart te maken -, maar voor deze ene keer geloof ik de Hilversummers en WIL ik ze graag geloven. Hoe slechter het voetbal van Feyenoord vanavond op tv daadwerkelijk blijkt te zijn, hoe groter hun kans op het kampioenschap. Haha!
De Volkskrant heeft ‘zijn werk’ voor de verandering eens goed gedaan (dat mag ook wel eens gezegd worden). In de zaterdagbijlage interviewt Jan Tromp zijn internationaal bejubelde generatiegenoot, babyboomer en ‘toparchitect’ Rem Koolhaas. Om diverse redenen is dat een zeer boeiend stuk geworden. De vage en afwachtende terminologie waarin deze globetrotter zich het hele interview lang uitdrukt (je zou je bijna gaan afvragen of Remmetje wel eens een café van binnen heeft gezien) en de manier waarop hij zijn werk voor de Chinese staatstelevisie poogt te rationaliseren, is, voor de liefhebber, om je vingers bij af te likken. Om een idee te geven: Koolhaas spreekt, bijvoorbeeld, liever niet over de zielloosheid van Europa, maar over het ‘iconografisch deficit’. En als het over de onderdrukkingmethodieken van de Chinese overheid gaat, spreekt Koolhaas graag van ‘wezenlijke processen’, waar hij als belangrijk man ‘op de wezenlijke momenten mee bezig wil zijn’. Tromp geeft terloops ook aan wat hij met Koolhaas karakterologisch voor vlees in de kuip heeft. Ik citeer: ‘Een afspraak met hem maken is een oefening in volharding. Hij wil zich ervan overtuigen dat je zijn werk belangrijk vindt en dat je niet aankomt met vragen over het persoonlijke.’ Vrij vertaald: hij wenst niet geconfronteerd te worden met andere mensen dan bewonderaars, alleen met degenen die in zijn genie geloven en de aalgladde, academische zinnen die uit zijn mond rollen voor zoete koek slikken. Vertoont hij hier een sterke gelijkenis met de Chinese machthebbers of zie ik nu spoken? Natuurlijk kun je tegenwerpen dat Koolhaas eerst en vooral als architect benaderd en beoordeeld dient te worden en dat het misschien helemaal niet erg is als mooie gebouwen door een arrogante griezel worden ontworpen. Ik ben het daarmee eens. Die gebouwen blijven – gelukkig? – ook langer staan dan Rem Koolhaas ademhaalt. Maar dan nóg is het, mijns inziens, interessant om binnen het bestek van het interview de blinde vlek van deze man op te sporen en te benoemen. Want in zijn enthousiasme voor grootschalige ambtenarenapparaten als het Chinese en het Europese ziet hij kennelijk niet dat hij met zijn eigen, abstracte, volstrekt losgezongen taalgebruik, zijn consequente weigering zich ergens op vast te leggen of tot een bepaald principe te bekennen (‘iedereen bevindt zich wat Europa betreft in het luchtledige’), zelf het ‘zwarte gat’ vertegenwoordigt waar de ‘nationalisten’ in de diverse EU-staten zo’n pleurishekel aan hebben. Met andere woorden: Rem Koolhaas is, mijns inziens, geen man die de vervreemding annex kloof tussen burger en bestuurder kleiner maakt of opheft, maar eerder doet toenemen. Hij is het levende symbool van ‘de lege kosmopoliet’ wiens woorden verdampen zodra hij in de volgende Boeing of Airbus stapt. Ik zou Rem voor de verandering wel eens op een inspraakavondje willen zien optreden, waar buurtbewoners hun ongezouten mening geven over zijn creaties. Ik vermoed dat Rem niet eens de moeite zou nemen om ze van repliek te dienen. In het giftigste scenario kun je zijn uitspraak over ‘wezenlijke processen’ – ‘Wat voor mij telt: was je toen op de wezenlijke momenten bezig met wezenlijke processen?’ – zelfs toeschrijven aan een Nazi-beul, die achteraf zijn rol in de holocaust poogt te bagatelliseren.
Ik zeg ‘t eerlijk: ik ken de beste Koolhaas niet persoonlijk. Wel heb ik in het uitgaansleven regelmatig tegenover dronken architectuurstudenten gestaan die mij, zonder ironie, meldden dat ze ‘in Rem’ waren. Alsof het een kersverse religie betrof waar ze dagelijks energie uit putten. Na het interview in de Volkskrant kan ik alleen maar zeggen dat ook ik energie van de man heb gekregen, maar helaas: vooral negatieve.
Uitgegeven worden, het liefst bij een groot, bekend uitgevershuis met een illuster grachtenpand. Wie wil dat niet? Gouden Uil-winnaar Robert Vuijsje wilde het ook, maar heeft met zijn prijswinnende boek ‘Alleen maar nette mensen’ in de grachtengordel heel lang met zijn manuscript moeten leuren. Grote vraag: hoe kan dat? Ikzelf ben – hoop ik – over de meeste vormen van paranoia heen gegroeid, maar het lijkt me dat hier toch iets aan de hand moet zijn geweest. Natuurlijk is er allang gesuggeerd dat het uitgeversmilieu zich te pijnlijk herkende in de sfeertekening van de blanke elite van Oud-Zuid, maar dat zou ik dan graag eens nader gespecificeerd willen zien. Welke redacteuren van welke uitgevers kregen ongewenste jeuk van Vuijsje’s zedenschets en lieten deze bestseller door hun handjes glippen? En waarom? Námen! Rugnummers! Of zijn er eindeloos nieuwere, strakkere en betere versies gekomen, die tot slot wél door de beugel konden? Of – dat kan ook nog – behoort Vuijsje zelf uiteindelijk ook tot de coterie en vindt hij het achteraf niet chique om betreffende blunderaars met naam en toenaam in de zeik te zetten? Opheldering! Wie…?
Na de te betreuren dood van Michaël Zeeman lijkt Stephan Sanders de nieuwe intellectueel-van-dienst in de boekenbijlage van de Volkskrant. Vandaag mag hij ‘all out’ gaan over de filosoof Gilles Deleuze, waarvan recent een verzamelbundel in het Nederlands is verschenen. Natuurlijk schenkt Sanders zijn eigen biografie scheutig door het stuk heen (dat is zijn handelsmerk!) en dus zullen we weten dat hij in Parijs heeft vertoefd en Deleuze ooit de hand schudde… Maar dat hij op driekwart van het stuk tot de stellige conclusie komt dat de wereld van vandaag ‘onheilspellender is dan ooit’ haalt zijn stuk pas echt omlaag. Hier zet de voormalige filosofiestudent en publicist zichzelf te kijk als borreltafeldenker. Hoezo is de wereld van vandaag ‘onheilspellender dan ooit’? In het gehele stuk valt niet één empirisch feit aan te wijzen, die deze stelling ondersteunt. Slechts de subjectieve waarneming van Sanders dat ‘de mensen zich zijn gaan opsluiten in het verschil: het etnische, het seksuele, het religieuze, het gender- en het clanverschil’ vormt de flinderdunne verantwoording voor de onheilspellende staat van onze planeet. Ik wil niet flauw doen. In een filosofisch getint stuk in een landelijke ochtendkrant mag je best eens een losse flodder ‘in de groep gooien’ (alles beter dan de horkerige teksten van professionele filosofen), maar Sanders sluit hier wel erg opzichtig aan bij de ondergangsretoriek waar de gemiddelde VK-lezer zo van smult. En die de indruk moet wekken dat de wereld achteruit holt zodra de goede bedoelingen van progressieve journalisten van de Volkskrant, inclusief Sanders, steeds vaker op een zijspoor terechtkomen. Ofwel: Sanders ‘pijpt’ hier in overdrachtelijke zin de VK-lezer, en doet – ironisch genoeg - daarmee zelf mee aan die vermaledijde clanvorming (‘kijk ons eens bezorgd en wijs vanuit de hemel naar de doorgedraaide mensheid kijken!’). Ik bedoel, zou de modegevoelige scribent begin jaren ‘80 in, bijvoorbeeld, de wapenwedloop tussen Oost en West niet al een aanleiding hebben gevonden om de wereld ‘onheilspellender dan ooit’ te noemen? Is dit niet de doorzichtige overdrijving waarmee elke rhetoricus/journalist poogt zijn (goedgelovige?) publiek wakker te schudden? Tot slot: ik wil zelf maar al te graag geloven dat de wereld ‘onheilspellender is dan ooit’, daar ligt het niet aan. Maar zou de heer Sanders mij, onschuldige lezer, de volgende keer dan wat meer munitie willen aanreiken om die stelling jegens derden geloofwaardig te kunnen verdedigen? Nu lijkt ‘t net alsof een filosofiestuk toch weer een vrijbrief is voor de auteur om, kort door de bocht, zijn eigen particuliere gelijkje te halen.
Liet NRC-journalist Joris Luyendijk ons een paar jaar terug zien dat de journalistiek voortdurend een loopje neemt met de waarheid (‘Het zijn net mensen’, Podium), nu duikt filosoof/publicist Rob Wijnberg op met de boodschap dat veel politieke manoeuvres te Den Haag in filosofisch opzicht volstrekt inconsequent zijn (‘Nietzsche en Kant lezen de krant’, De Bezige Bij). Beide boeken zijn, op hun manier, uiterst nuttig en goed geschreven. En gezien de verkoopcijfers – en dat is nog het meest verheugend – staat een breed publiek open voor hun twijfel en ‘moeilijke boodschap’ van complexiteit en postmoderne zelfwerkzaamheid. Hun excercitie doet me denken aan Karel van het Reve, die ooit de literatuurwetenschap via een steile redeneerwijze ‘ontmaskerde’ als humbug. Eén kritiekpunt: MAW, Mensen Als Wij, wisten natuurlijk allang dat het allemaal niet klopte, maar het helpt als Joris en Rob meer mensen in ons kamp trekken. Uit het aantal keren dat Wijnberg de naam van PVV-leider Geert Wilders laat vallen, valt op te maken dat hij diens electoraat ooit nog denkt te kunnen verleiden tot een leessessie Nietzsche alvorens ze het kleurpotlood in het stemhokje ter hand nemen. Ontroerend…
Verder kan ik naar aanleiding van regelmatig bezoek aan ‘de internethoek’ op mijn huidige camping een essay aankondigen. De werktitel luidt: ‘ Facebook als darwinistische foltermethodiek’.
Op verzoek van enkele ‘fans’ wat berichten vanaf mijn vakantie-adres. Om te beginnen een kort leesjournaal. Wat heb ik de afgelopen weken verorberd?
1. De wet van Spengler – Jaap Scholten. 2. Nieuwe levens – Ingo Schulze. 3. Nietzsche en Kant lezen de krant – Rob Wijnberg. 4. De tranen van Kuif den Dolder – Nico Dijkshoorn. 5. Hoe de wereld perfect functioneert zonder mij – Joost Vandecasteele. 6. Naar de honden – Helle Helle. Nu: Allesbehalve een held – Rudolf Lorenzen.
Poëzie herlees ik: de nieuwe Duinker, Tao Lin, Milosz, Wijnberg…
Op 14 augustus terug in Rotterdam.